|
Ontspanning en meditatie voor pijnbeheersing
Inhoud:
De schrijver
De eerwaarde Pende Hawter is boeddhistisch
monnik in de Tibetaanse traditie. Geboren in Australië
is hij van beroep fysiotherapeut. Hij is tot een vruchtbare
integratie van zijn religieuze roeping en maatschappelijke
betrokkenheid gekomen in het werk van de Karuna Hospice Service,
welke te Queensland Australië stervende mensen helpt
door hen op een positieve manier op hun laatste etappe van
hun leven te begeleiden. Pende deelt zijn kennis en ervaring
in lezingen die toegankelijk zijn voor iedereen die zich voor
stervensbegeleiding interesseert, en was reeds twee maal in
Nederland te gast bij het Maitreya Instituut.
Pijn
Reeds eeuwenlang houdt de vraag naar de oorzaak
van pijn lijden en de methodes om pijn te overwinnen filosofen
en wetenschappers bezig. Misschien dat de fascinatie voor
pijn voortkomt uit het feit dat pijn het onvermijdelijke bij-product
is van het leven zelf. Door het zien van een zieke mens, een
oude mens en het dode lichaam van een mens werd de aandacht
van de Boeddha gevestigd op de natuur van lijden, zo kenmerkend
voor ons bestaan. De confrontatie met het lijden was voor
de Boeddha de aanleiding van zijn koninkrijk afstand te doen
en het leven van een zwervende asceet te leiden, teneinde
een uitweg uit het lijden te vinden. Nadat hij dit doel had
bereikt, had zijn eerste onderricht als onderwerp de waarheid
van het lijden en de oorzaak van lijden.
Om de functie van ontspanningstherapie en
meditatie voor pijnbeheersing op hun waarde te kunnen schatten,
dienen we te weten waaruit pijn in feite bestaat. De International
Association for the Study of Pain definieert pijn als “een
onaangename sensorische en emotionele ervaring, gekoppeld
aan feitelijke of mogelijke weefselbeschadiging of beschreven
in termen van een dergelijke beschadiging”(IASP 1986).
De definitie vertelt verder dat pijn altijd subjectief is....
Het is onbetwistbaar een sensatie in een deel of in delen
van het lichaam, maar het is ook altijd onaangenaam en daarom
een emotionele ervaring. De meest eenvoudigste en bruikbare
definitie van pijn is: Pijn is wat de patiënt zegt dat
pijn doet (IASP Sub-Commissie 1980).
Om de gecompliceerdheid van pijn bij mensen
met vergevorderde vormen van kanker aan te geven, gebruikte
Dr. Cicely Saunders in de late zestiger jaren de term “Totale
Pijn”. Ze beschreef dit als een samengaan van fysieke,
emotionele, sociale en spirituele elementen. Ze voerde aan
dat, tenzij al deze elementen zouden worden behandeld, pijnverlichting
weinig kans van slagen zou hebben.
Kapleau zegt het volgende: “Pijn is
een lichamelijke sensatie die erg gekleurd wordt door de emotionele
en spirituele conditie, de culturele achtergrond, de angst
voor de ziekte die de pijn veroorzaakt, angst voor de dood
die er mogelijk op volgt en het beeld wat iemand heeft over
zijn conditie die samengaat met pijn.”
Bovendien wordt de ervaring van pijn beïnvloed door de
manier waarop iemand de eigen levensomstandigheden beoordeelt,
hoe men als kind heeft geleerd met pijn om te gaan, met vermoeidheid,
en zelfs de mate van afleiding van de pijn op verschillende
tijdstippen. Studies hebben aangetoond dat muziek, witte kleuren,
hypnose of het verplaatsen van de aandacht de pijndrempel
verhogen, terwijl angst, stress en vermoeidheid de pijndrempel
sterk verlagen.
“Volgens Dr. Robert Twycross, een Brits
expert in pijnbestrijding, wordt de pijn vaak chronisch doordat
de arts een onvolledig begrip heeft van de bron of bronnen
waaruit de pijn van de patiënt voortkomt. Lichamelijke
pijn hoeft niet alleen voort te komen uit de tumor, de ingreep,
de wond of de ziekte van de patiënt zelf. Pijn kan ook
veroorzaakt worden door decubituswonden, obstipatie, bezorgdheid,
uitputting, een veranderende houding of een ander gebruik
van de ledematen als reactie op de pijn e.d. Door een adequate
reactie en houding van vrienden, familieleden, artsen en verpleegkundigen
t.o.v. de patiënt kan de pijn aanzienlijk verlicht worden”.
Dit denkbeeld over totale pijn vormt de kern
van de filosofie van de palliatieve zorg. Het is een van de
redenen waarom de multifunctionele benadering ten opzichte
van de stervende persoon en zijn familie zo belangrijk is
en waarom ontspanning en meditatie zo effectief kan zijn in
pijnbeheersing.
Spiritueel leed of pijn is een cruciale factor
in de palliatieve zorg en behoeft een bekwame en gevoelige
benadering. De stervende persoon wordt geconfronteerd met
een aantal enorme verliezen. Hij/zij wordt geconfronteerd
met het verlies van vrienden, familieleden, bezittingen, controle
over zijn leven, waardigheid, onafhankelijkheid, om nog maar
niet te spreken van het verlies van zijn lichaam en zijn leven
zelf. De persoon kan bang zijn voor de dood en onzeker over
wat erna komt. Hij kan spijt hebben over bepaalde zaken die
hij gedaan heeft of juist niet gedaan heeft. Hij zal misschien
gevoelens ervaren zoals onrechtvaardigheid, zich niets meer
waard voelen, hopeloosheid, schuldgevoel, isolatie, kwetsbaarheid,
zich in de steek gelaten voelen, straf, verwarring en zinloosheid.
Al deze zorgen kunnen de pijn verergeren.
De pijnervaring kan een vicieuze cirkel opwekken.
Het kan een verhoogde spierspanning teweegbrengen die op zijn
beurt weer veroorzaakt dat de weke delen en gewrichten die
zijn aangedaan, slechter functioneren. Zo kan een pijncyclus
worden opgebouwd, die samengaat met de inwendige veranderingen
die de pijn veroorzaken en worden beschreven in het boek van
Mannheimer en Lampe over T.E.N.S: verminderde bloedcirculatie,
verminderde zuurstoftoevoer, verminderde zuiverende werking
van het lymfatisch systeem, verminderde voedingsvoorziening,
toegenomen stofwisseling, verhoogde concentratie van stofwisselingsproducten,
toegenomen spiervermoeidheid, ontstekingen en oedeem. De productie
en concentratie van endogene stoffen die de pijn verergeren
zoals bradykinine, serotonine en histamine kan hiermee samengaan.
Daarmee kan een chronische pijncirkel optreden, die de patiënt
lichamelijk en psychologisch beïnvloedt.
De mentale houding van de patiënt t.o.v.
zijn/haar pijn speelt een grote rol bij zijn/haar ervaring
van pijn. Negatieve gevoelens kunnen leiden tot depressie
en gevoelens van hopeloosheid, die op hun beurt een direct
effect hebben op het limbische systeem in de hersenstam. Het
limbische systeem reageert op gedachten, suggesties, vroegere
ervaringen en emoties. Het heeft neurale connecties met de
hypotholamus en heeft dus een diepgaand effect op autonome
lichaamsfuncties. Het limbische systeem blijkt ook samen te
gaan met de productie van door het lichaam zelf geproduceerde
opiaten als endorfine, encefaline, en dynorfine. Door deze
mechanismen kan stress en pijn invloed hebben op het normale
functioneren van alle lichaamssystemen.
Het gebruik van methoden als ontspanning
en meditatie kan helpen om de pijncirkel te doorbreken door
het leren omkeren van enkele van deze lichamelijke en mentale
effecten. Er is een punt wat ik hier sterk wil benadrukken.
Ik geloof dat het gebruik van ontspanningsoefeningen en meditatie
in de behandeling van levensbedreigende ziekten of pijn eerder
een aanvullende dan een vervangende techniek is.
De helend licht meditatie
Een meditatietechniek die ik een aantal
jaren gebruikt heb is de helend licht meditatie. Deze kan
op verschillende manieren worden toegepast. Het principe is
het visualiseren van een bron van briljante, witte, stralende
en gelukzalige lichtenergie die het lichaam binnenstroomt
en waarin de kwaal, de kanker, de zorgen, en de angsten etc.
oplossen, waarbij men visualiseert dat het lichaam totaal
genezen is, schoongemaakt met de eigenschappen van dit helende
licht. Ik moedig mensen met een spirituele achtergrond daarbij
aan om het licht te visualiseren als komende van Jezus of
Boeddha of welk ander spiritueel figuur dan ook, waarin zij
vertrouwen hebben. Patiënten die deze helend licht meditatie
toepassen, moedig ik ook aan om bij het ontvangen van hun
medicijnen, chemotherapie of bestralingstherapie dit helend
licht te visualiseren, in plaats van negatieve gevoelens of
aversie te hebben tegen de toegepaste therapiemethoden. Ik
geloof dat deze techniek de helende effecten van andere behandelingen
versterkt, misschien vanwege de hierboven genoemde mechanismen.
Ontspanningstechnieken worden zelden als
enige methode gebruikt in de behandeling tegen pijn. Ze worden
in het algemeen gecombineerd met andere meditaties of psychologische
technieken. Ontspanningsoefeningen worden gewoonlijk gebruikt
om de pijnspiraal te doorbreken, door de controle van de patiënt
over zijn algemene welbevinden te verhogen. Hierbij raakt
hij minder gefixeerd op de pijn, spanning, bezorgdheid of
depressiviteit die door de pijn was ontstaan. Bij de behandeling
van verschillende ziekten, waaronder pijn door kanker, worden
ontspanningsoefeningen ook wel gecombineerd met andere cognitieve
strategieën uit de gedragstherapie, met name met afleiding.
Een groot voordeel van technieken als ontspanningsoefeningen
en meditatie is, dat de patiënt daardoor het gevoel kan
krijgen dat hijzelf controle over zijn situatie houdt op een
moment dat het lijkt alsof hij de controle daarover zal verliezen.
Syrjala wijst erop dat ontspanning drie primaire voordelen
heeft boven de soortgelijke, maar complexere technieken als
bio-feedback en hypnose:
- patiënten kunnen betrekkelijk gemakkelijk getraind
worden in het gebruik van ontspanningsbekwaamheden;
- de therapeut heeft er geen speciale apparatuur of uitgebreide
opleiding voor nodig en
- patiënten accepteren ontspanningstechnieken gemakkelijker,
terwijl uitgewezen is dat hypnose gemakkelijk afgewezen
wordt.
Het is goed, voordat men instructies geeft
over de ontspanningstechniek, de patiënt uit te leggen
wat het nut ervan is. Veel patiënten zien het verband
niet tussen ontspanningsoefeningen en het terugbrengen van
pijngevoelens en kunnen gaan denken dat de arts hun pijn als
een psychologisch probleem ziet. Een korte uitleg over de
feedbackspiraal tussen pijn en spanning of angst kan helpen.
Men kan de patiënt ook vertellen dat ontspanningstherapie
niet schadelijk is en hem/haar in elk geval helpt zich wat
ontspannen te voelen. Deze benadering is beter dan de patiënt
te beloven dat de pijn aanzienlijk verlicht zal worden, omdat
dit aanvankelijk zelden gebeurt. Patiënten moeten ook
begrijpen dat het tijd kost voordat de voordelen van de ontspanningsoefeningen
gevoeld zullen worden en dat dagelijks thuis oefenen nodig
is om de procedure onder de knie te krijgen en om de voordelen
ervan te behouden. De oefeningen thuis kunnen ondersteund
worden door geluidscassettes. Ik geef al mijn patiënten
die ontspanningstherapie toepassen een van mijn tapes mee
om thuis te gebruiken. Ik raad ze gewoonlijk aan om de oefening
een of twee maal daags gedurende 20 of 30 minuten te doen.
Recentelijk had ik een patiënt die bij me kwam nadat
een hersentumor bij haar verwijderd was en zij was in staat
om drie maal per dag gedurende 1 uur in goede concentratie
te mediteren. Maar dit is vrij ongebruikelijk bij iemand waarvoor
ontspanningstherapie en meditatie een nieuwe techniek is.
Meestal moet dit proces langzaam opgebouwd worden.
Ontspanning
De twee meest gebruikte vormen van ontspanningstherapie
zijn de progressieve spierontspanning en de autogene ontspanning.
Bij de progressieve spierontspanningsoefeningen zal de patiënt
systematisch verschillende spiergroepen in zijn lichaam aanspannen
en dan weer langzaam ontspannen, totdat het gehele lichaam
ontspannen is. Ik vind deze techniek bruikbaar bij mensen
die veel spierspanning hebben en het moeilijk vinden zich
normaal te ontspannen. Als fysiotherapeut heb ik over de jaren
heen veel patiënten gezien met nek- en hoofdpijnklachten,
die met een enorme spanning in de nekspieren lopen. Deze mensen
vinden het bijna onmogelijk om deze spieren te ontspannen.
Progressieve spierontspanningsoefeningen kunnen hierbij goed
helpen. Het is echter geen techniek die ik gebruik bij ernstig
zieke patiënten omdat ik de oefeningen vrij stevig vind.
Meestal gebruik ik een techniek die gebaseerd
is op autogene ontspanning. Deze komt in zoverre overeen met
de progressieve spierontspanning dat men ook systematisch
het lichaam afgaat. Men brengt de aandacht beurtelings naar
iedere spiergroep en wordt zich bewust van de spanning en
de blokkades in die bepaalde delen van het lichaam. Maar bij
deze techniek worden de spieren niet eerst aangespannen. Iedere
keer nadat een deel van het lichaam op deze manier is afgetast,
zal de patiënt proberen dat deel van het lichaam als
warm, zwaar en ontspannen aan te voelen. Dit is een wat zachtere
techniek die ik prefereer bij patiënten die ernstig ziek
zijn of pijn lijden. De patiënt kan zo aangemoedigd worden
om de pijn toe te staan en te verzachten. Stephen Levine zegt:
"Wanneer pijn zich voordoet in het lichaam, is het heel
gewoon dat we ons ervoor afsluiten. Maar onze weerstand en
angst, ons afgrijzen voor het onaangename, verergert de pijn.
Het is hetzelfde als wanneer we onze hand sluiten om een gloeiend
kooltje; hoe meer we de hand eromheen sluiten, des te meer
we ons zullen branden. We hebben ontdekt dat vaak veel van
wat we pijn noemen, weerstand is, een mentaal verstrakken
dat weerspiegeld en geuit wordt in het lichaam". Dus
het helpt als we de patiënt aanmoedigen zich te openen
voor de pijn en zacht te worden rondom de pijn en om de pijnervaring
vrij te laten stromen". Ik wil in het kort nog wat meer
uitleggen over deze methode om de pijn te onderzoeken.
Visualisatie
Visualisatie is een gebruikelijke meditatietechniek
die gecombineerd kan worden met autogene ontspanning. Visualisatie
brengt ontspanning en een ervaring van verlichting, welbevinden
en het gevoel een probleem zelf op te kunnen lossen. We kunnen
een patiënt bijvoorbeeld uitnodigen om zich een plek
voor te stellen, waar hij zich ontspannen en op zijn gemak
voelde toen hij nog geen pijn had. Wanneer de patiënt
zich het vertrouwde gevoel van deze plek kan herinneren met
al zijn zintuigen, zal hij ook het gevoel van comfort weer
oproepen. Dat is het moment waarop we de patiënt aanraden
zich te ontspannen en op zijn gemak te voelen, door zich deze
plek weer te herinneren. Deze techniek heb ik zelf niet veel
toegepast, maar ze is wel veel door anderen gebruikt en heeft
ook veel mensen geholpen.
Er zijn twee basistypes van meditatie:
- concentratie meditatie waarbij het doel is om een heldere
en stille geest te verkrijgen.
- analytische meditatie waarbij de geest een specifiek
onderwerp of fenomeen onderzoekt.
Deze beide meditatievormen worden vaak in
combinatie toegepast. Bijvoorbeeld: een analytische meditatie
gevolgd door een concentratie meditatie op het gevoel wat
is ontstaan, of op de conclusie waartoe iemand is gekomen.
Een eenvoudige, maar zeer effectieve vorm
van (concentratie) meditatie is de bewustwordingsmeditatie
op de ademhaling. Deze wordt vaak toegepast nadat men het
lichaam ontspannen heeft. Met deze oefeningen wordt de persoon
zich bewust van het normale ritme en de beweging van de ademhaling,
door zijn aandacht te richten op de beweging van de adem bij
het puntje van de neus of op de beweging van de buik. Het
doel is om de gedachten die steeds opkomen te laten gaan en
de geest stil en kalm te maken en zich alleen bewust te zijn
van de beweging van de ademhaling. Als hulpmiddel bij het
concentreren kan men, gelijk met de beweging van de ademhaling,
zachtjes bepaalde woorden, gebeden of mantra's opzeggen. Ook
kan men de ademhaling tellen in bijvoorbeeld gedeelten van
tien bewegingen. Al is deze techniek eenvoudig, hij kan diepe
staten van ontspanning teweegbrengen en is een uitstekende
manier om zorgen, angsten, bezorgdheid e.d. te laten gaan
en een staat van rust en vrede te bereiken. Ainslie Meares,
een psychiater uit Melbourne, die deze techniek veel heeft
toegepast bij kankerpatiënten, merkte dat er een grotere
acceptatie en vrede ontstond, zelfs als patiënten dicht
bij de dood stonden. Het is ook een zeer bruikbare techniek
voor mensen die vanwege pijn of bezorgdheid niet kunnen slapen.
Religieuze personen raad ik dikwijls aan om de ademhaling
te combineren met een kort gebed, wat men steeds herhaalt
op de beweging van de ademhaling. Meestal geeft hen dit rust
en vermindert het de bezorgdheid over hun conditie of onvermogen
om te slapen.
In de pijn gaan
Een andere krachtige meditatievorm voor pijnverlichting
is om in de pijn te gaan en deze te onderzoeken. Er zijn aanwijzingen
dat het bij de extremere, onverminderde pijntypes, zoals bij
kanker in het terminale stadium, effectiever kan werken om
de pijn te beleven dan te proberen zich er van af te wenden.
Wanneer we pijn hebben, reageren we er meestal
op met angst, weerstand en aversie. Dit veroorzaakt nog meer
spanning en dus meer pijn. De techniek om de pijn te onderzoeken
wordt aanbevolen door mensen als Stephen Levine en Ian Gawler
en kan zeer effectief werken. Zelf heb ik deze techniek niet
veel gebruikt, maar een vriend van mij, die met Ian Gawler
werkt, zegt dat hij er goede resultaten mee heeft geboekt
met kankerpatiënten. Hij heeft gezien dat mensen met
door kanker veroorzaakte chronische pijnen pijnvrij werden,
nadat ze zich deze techniek eigen hadden gemaakt.
Stephen Levine zegt in Who Dies? : "Veel
van onze pijn wordt versterkt door degenen om ons heen die
ons liever niet met pijn zien. Natuurlijk zullen degenen die
willen helpen, artsen, verpleegkundigen, therapeuten, mensen
die van ons houden, vanuit hun eigen angst voor pijn hun eigen
weerstand en projecties uiten door opmerkingen als: "o,
wat erg voor je". Of je ziet ze huiveren. Dit soort reacties
zal de pijn van degene die behandeld wordt alleen maar versterken.
Degenen die zelf weinig ruimte laten voor hun eigen pijn,
die pijn onacceptabel vinden, zullen anderen zelden aanmoedigen
om contact te maken met de ervaring van pijn, om op die manier
de weerstand tegen de pijn, die het lijden alleen maar vergroot,
te verzachten. Meestal wordt het lijden van pijn als een tragedie
gezien. Weinigen herkennen de genade van het dieper beleven.
Zoals een persoon vertelde na het openen en beleven en onderzoeken
van de pijn: het is niet alleen de pijn in mijn ruggengraat,
mijn hoofd of mijn botten; het is alle pijn in mijn leven
die ik verdrongen heb en die me gevangen hield. Het onderzoeken
van deze pijn in mijn lichaam laat me zien, hoe weinig ruimte
ik de pijnen in mijn leven en in mijn geest heb gegeven.
"Velen die met deze oefeningen hebben
gewerkt zeiden, dat ze niet alleen de pijn van hun lichaam
niet hadden begrepen, het was ook de angst, de verveling,
de rusteloosheid, het twijfelen aan zichzelf, de woede die
ze altijd hadden teruggedrongen en die ze zichzelf nooit hadden
toegestaan. Ze hadden zichzelf nooit echt leren kennen in
het leven, nooit leren omgaan met de dood, omdat ze hadden
geleerd alles wat onaangenaam was uit de weg te gaan. Het
onaangename had altijd als hun gevangenbewaarder gefungeerd".
"Velen vertelden ons dat ze door zich
voor de pijn te openen, een begin hadden gemaakt in het zichzelf
toestaan te onderzoeken wat het leven zo moeilijk had gemaakt.
Het was het begin van te begrijpen wat woede is, wat angst
is, wat het leven zelf inhoudt. Leven begint zich te openen
wanneer we beginnen te herkennen hoe enorm we ons er altijd
tegen hebben verzet. Hoe pijnlijk het lichaam ook kan zijn,
de geestelijke angst bezorgt nog veel meer ongemak. Velen
raken bevriend met hun pijn door die zo vriendelijk en voorzichtig
mogelijk te ontmoeten, de pijn te onderzoeken zoals die is.
Niet alleen de pijn in het lichaam, maar ook het geestelijk
lijden. Om achter de woede te kijken en de frustratie te ontdekken,
de geblokkeerde en onvervulde verlangens van dingen die niet
zo gegaan waren als wij wensten. Bij het onderzoeken van deze
frustraties vinden we daarachter vaak een groot verdriet,
maar als we dat verdriet laten gaan, ontdekken we daarachter
een immense liefde. Als we beginnen met het onderzoeken van
al deze staten van geest die ons in het verleden gevangen
hebben gehouden, zal een fascinerende ontmoeting met onszelf
ontstaan. Door elke gemoedstoestand en elke lichaamssensatie
binnen te treden en deze volledig te ervaren zodat er niet
langer een vreemde mystiek omheen hangt, kunnen we ze zien
als wolken die constant wisselen van dichtheid en vorm; altijd
drijvend in de grootsheid en ruimte van het bestaan."
"Velen die hun leven lang pijn uit de
weg zijn gegaan, zullen ervaren dat ze door het uit de weg
te gaan, nooit achter de pijn hebben kunnen kijken. Ze ondervinden
dat hun hele leven een soort jongleur-act is geweest, altijd
trachtend een bal in de lucht te houden, nooit echt gegrond
in het leven staand. Ze beginnen de band met de angst die
ze zich door hun zelfonderzoek bewust zijn geworden, door
te snijden. Ze bewegen zich volledig in het leven en op het
moment van hun dood zullen ze het lichaam verlaten zonder
weerstand of strijd, in een openheid van hart en met een liefde
die een erfenis van wijsheid wordt".
"Ironisch genoeg hebben we gemerkt dat
mensen die de meeste pijn hadden, het diepst gingen in hun
onderzoek naar wat hen zo gebonden hield aan hun angst en
weerstand. Door hun pijn heen hebben ze gezien hoe oppervlakkig
hun filosofieën of denkbeelden waren. In hun onderzoek
naar het leven kwamen ze langzaam in beweging, iets waartoe
ze nooit eerder aangespoord werden. Hun pijn kreeg de functie
van een strenge, doch liefdevolle leraar, die hen steeds weer
aanspoorde om voorbij hun vasthouden te gaan, om dieper te
onderzoeken, om dit moment te laten zijn voor wat het is en
te observeren wat er in de volheid van het volgende moment
zal ontstaan".
"Dan is het niet langer de dood van
iemand die koste wat koste af wenst te zijn van de pijn, het
is een opengaan voor hoe het leven geblokkeerd was. Een zuiver
onthaal van het leven die iemand toestaat voorbij de dood
te gaan. Dit zijn de mensen die naakt de waarheid binnengaan".
Tijdens de meditatietechniek om pijn te onderzoeken,
zit of ligt de persoon comfortabel met gesloten ogen. Dan
ontspant men zich zo volledig mogelijk door het gebruik van
een van de hierboven genoemde technieken. Dan gaan ze met
hun aandacht door hun lichaam, op zoek naar een gebied wat
anders aanvoelt, bijvoorbeeld pijnlijk, gespannen of onder
druk. Dan worden ze als volgt geïnstrueerd:
"Word je bewust van waar dat gevoel
zich in je lichaam bevindt, bijvoorbeeld in de maag. Wees
zo specifiek mogelijk, bijvoorbeeld: dicht bij de huid, diep
in de boven- of onderbuik? Zit de pijn op een plek of beweegt
het? Trilt de pijn? Vraag jezelf: waar zit de pijn?
Word je bewust van de vorm van de pijn.
Is het rond, staaf- of bolvormig? Heeft het uitsteeksels,
etc. Wat is de vorm?
Word je bewust van de grootte van de pijn.
Hoe lang is het, hoe wijd, hoe diep? Hoe groot is het?
Word je bewust van de compactheid van de
pijn.
Is de pijn zwaar of licht. Is het overal hetzelfde? Hoe compact
is het?
Hoe voelt de pijn? Hoe is de oppervlaktespanning?
Is het zacht en donzig, of is het hard en glad? Hoe voelt
de pijn?
Welke temperatuur heeft de pijn?
Is het heet of koud of hetzelfde als elders in je lichaam?
Welke temperatuur heeft het?
Wat voor kleur heeft de pijn?
Wanneer dit te vaag klinkt, probeer je dan voor te stellen
wat voor kleur het zou kunnen hebben. Wat voor een kleur heeft
het?
Richt je nu op je ademhaling. Probeer je
gedurende drie ademhalingen voor te stellen dat de adem je
lichaam intrekt en probeer je voor te stellen dat de ademhaling
om dat gedeelte dat pijn doet heen stroomt. Daarna laat je
de adem weer zachtjes wegvloeien met de uitademing.
Tijdens de volgende drie ademhalingsrondes stel je je voor
dat de adem het pijnlijke gedeelte van je lichaam intrekt,
het van binnen schoonwast en weer met de uitademing wegvloeit.
Bij de laatste drie ademhalingsrondes stel je je weer voor
dat je adem het gedeelte rondom de pijnlijke plek schoonwast,
en bij de uitademing weer wegvloeit.
Nadat je op deze manier een goed beeld van
de pijn hebt gekregen, zijn er verschillende mogelijkheden:
- Blijf het proces van het aftasten van je lichaam herhalen.
Stel de plaats van de pijn vast en onderzoek het volgens
bovenstaande richtlijnen. Als de pijn op deze manier volledig
ervaren wordt, zal het vaak simpelweg wegtrekken.
- Wanneer je je een compleet beeld gevormd hebt van de
pijn, richt je je aandacht op dat beeld en ontspan je die
bewust. Als je dit doet kan het ongemak eerst toenemen,
omdat je volledig concentreert op de pijn, maar op den duur
zal dit proces je helpen door de pijn heen te gaan en er
vrij van te worden.
Gawler zegt dat gewoonlijk wanneer je de
pijn van binnenuit ontspant, het aanvoelt als een sprankelende
uitbarsting in slow motion, omdat de schelp die om de pijn
heen zat, doorbreekt. Het veroorzaakt een golf van warmte
en ontspanning die van binnenuit naar buiten stroomt. Deze
golf voelt aan alsof ze je hele lichaam door gaat en voelt
erg plezierig.
Tijdens het proces van concentreren op en
verlichten van de pijn, is het soms voorgekomen dat er natuurlijke
pijn verlichtende endorfine vrijkwam. Sommige mensen hebben
zichzelf geleerd deze bewust te laten vrijkomen en als aanvulling
te gebruiken bij hun pijnbehandeling. Als men deze techniek
eenmaal onder de knie heeft, kost het blijkbaar weinig energie
om de techniek voort te zetten. De pijn kan herkend en geaccepteerd
worden en het leven kan doorgaan, vrij van pijneffecten.
In een artikel, geschreven door Kabat-Zinn,
werd beschreven dat een meditatietechniek gelijk aan deze
werd gebruikt in een 10 weken durend programma met drie groepen
van patiënten, die aan chronische pijnen leden. Meer
dan 50 % van de patiënten gaf aan dat er een vermindering
van pijn of andere lichaamsproblemen was van 35% of meer.
In elke groep rapporteerde 35 tot 50% van de patiënten
een vermindering van de pijn tot meer dan 50%.
Geven en nemen
De laatste vorm van meditatie die ik wil
bespreken is een meditatievorm die niet alleen pijn of de
waarneming van pijn vermindert, maar ook kan leiden tot een
diepe psychologische en spirituele heling. Ik heb het de laatste
jaren bij een aantal mensen gebruikt, vaak met vrij diepgaande
resultaten. Het is echter een meditatietechniek die niet aan
iedereen gegeven kan worden en dus het is belangrijk daar
zorgvuldig die mensen uit te kiezen, waarvan men denkt dat
ze er aan toe zijn.
De meditatie begint met te leren begrijpen
dat de pijn die ik (de patiënt) ervaar niet mijn pijn
is, maar de pijn, de universele pijn, de pijn die alle wezens
moeten ervaren om het leven te voelen. Als men de universaliteit
van pijn begrepen heeft, kan men beginnen het hart te openen
voor de pijn van anderen. Hierdoor kan men een grote heling
ervaren en velen ervaren deze psychologische en spirituele
heling naarmate ze dichter bij de dood komen.
Daarna probeert de persoon de volgende gedachte
op te wekken:
"Mogen, doordat ik nu deze pijn ervaar, alle andere mensen
vrij zijn van dit soort pijn.
Mogen, doordat ik nu deze kanker ervaar, alle andere mensen
vrij zijn van kanker en een lang en gezond leven leiden".
We kunnen dit doen met elke lichamelijke
of geestelijke pijn die we ervaren. Wanneer we bijvoorbeeld
hoofdpijn hebben, kunnen we denken:
"Mogen, doordat ik deze hoofdpijn ervaar, alle andere
mensen vrij zijn van hoofdpijn".
Op deze manier nemen we vrijwillig “het
lijden van anderen op onszelf”. Gewoonlijk zijn we erg
op onszelf gericht, met name als we ziek zijn, pijn hebben
of stervende zijn. Het effect van deze meditatietechniek is
dat het helpt onze aandacht weg te halen van die gerichtheid
op onszelf en het probleem te gebruiken. We kunnen ons probleem
gebruiken om mededogen voor anderen te ontwikkelen. De pijn
of het probleem wordt niet langer gezien als een probleem,
maar wordt de basis voor het ontwikkelen van mededogen voor
anderen. Er wordt gezegd dat de gedachte van mededogen op
alle niveau's de grootste heler is. En degenen die deze techniek
kunnen gebruiken, kunnen diepgaande resultaten bereiken.
Dit waren enkele ideeën over hoe ontspanningstherapie
en meditatie kunnen worden gebruikt voor pijnverlichting.
Ik hoop dat iets in dit artikel van nut kan zijn voor u.
Referenties
Peace of Mind, Gawler, I., Hill
of content, Melbourne, 1987.
You Can Conquer Cancer, Gawler,
I. , Hill of content, Melbourne, 1984.
An Outpatient Program in Behavioral
Medicine for Chronic Pain Patients Based on the Practice of
Mindfulness Meditation: Theoretical Considerations and Preliminary
Results. Kabat-Zinn, J. General Hospital Psychiatry 4,
33-47, 1982.
The Wheel of Life and Death. Kapleau,
P. Doubleday, N.Y., 1989.
Who Dies? An Investigation of Conscious
Living and Conscious Dying. Levine, P. Anchor Press,
N.Y. 1982.
Clinical Transcutaneous Electrical Nerve
Stimulation. Mannheimer, J.S. and Lampe, G.N. F.A. Davis
Co., Philadelphia, 1984.
Relaxation Techniques, Syrjala,
K.L. in Bonica, J.J. The Management of Pain, 2nd Edition,
Lea and Febiger, Philadelphia, 1990.
Pende Hawter (juni 1992, herzien
april 1993)
Vertaling: Engels-Nederlands Frederiek ten Brinke.
|
