Wedergeboorte - vragen en antwoorden
Boeddhisten zijn overtuigd van het leiden
van meerdere levens. Gezien vanuit dit oogpunt hangt je wedergeboorte af van je karma.
Hoe meer goede daden - goed karma - des te gunsiger
wedergeboorte je zult krijgen.
Wedergeboorte is eigenlijk niet hetzelfde als reïncarnatie,
maar vaak worden deze door elkaar gehaald. Bij reïncarnatie
gaat men ervan uit dat een onveranderlijke ziel overstapt van het ene naar het andere lichaam (hindoeïsme).
Bij wedergeboorte spreken we van een oorzakelijk verband tussen
het ene leven en het volgende leven (Boeddhisme). Die karmische
band bepaalt het volgende leven. De dood wordt dus niet gezien
als een definitief einde.
Hieronder enkele veelgestelde vragen en beknopte antwoorden:
Wat is wedergeboorte?
Wedergeboorte heeft betrekking op iemands
geest die het ene lichaam na het andere bewoont. Lichaam en
geest zijn aparte fenomenen: het lichaam is materie
en opgebouwd uit atomen. De geest refereert aan al onze emotionele
en verstandelijke ervaringen en is vorm- of materieloos. Als
lichaam en geest zijn verbonden dan leven we, maar als we
sterven scheiden ze weer. Het lichaam wordt dan een lijk en
de geest trekt verder naar een ander lichaam.
Hoe is onze geest begonnen?
Wie of wat heeft de geest geschapen?
Elk geestesmoment is een voortzetting van
het moment daarvoor: wie we zijn, wat we denken en voelen
is gebaseerd op wie we gisteren waren. Onze huidige geest
is een voortzetting van die van gisteren. Daarom kunnen we
ons herinneren wat ons in het verleden is overkomen. Het ene
geestesmoment wordt dus veroorzaakt door het voorafgaande
geestesmoment. Deze continuïteit gaat terug tot onze
jeugd en zelfs tot het moment dat we een foetus in de baarmoeder
waren. Ja, zelfs vóór de conceptie bestond onze
geestesstroom al: de voorafgaande momenten van deze geestesstroom
waren verbonden met een ander lichaam.
Er is geen begin aan onze geest. Waarom dient er een begin
te zijn? Onze geest is oneindig. Dit is in het begin misschien
wat moeilijk te vatten, maar wanneer we bijvoorbeeld een getallenreeks
bekijken dan wordt het makkelijker. Als we vanuit het nulpunt
naar links kijken, is er geen eerste negatief getal en als
we naar rechts kijken is er ook geen laatste hoogste getal.
Er kan altijd een getal aan toegevoegd worden. Op dezelfde
manier heeft onze geestestroom noch een begin noch een eind.
We hebben allemaal een ontelbaar aantal vorige levens gehad
en onze geest zal tot in het oneindige blijven voortbestaan.
Echter, door onze geestesstroom te zuiveren kunnen we onze
toekomstige levens beter maken dan het huidige.
Volgens het boeddhisme wordt elk geestesmoment veroorzaakt
door het voorafgaande moment van bewustzijn. Zou er een begin
zijn, dan zou dat betekenen dat het eerste geestesmoment ofwel
geen oorzaak zou hebben, ofwel dat het zou zijn veroorzaakt
door iets anders dan een voorafgaand geestesmoment. Maar beide
mogelijkheden zijn niet logisch, want geest kan slechts voortgebracht
worden door een voorafgaand geestesmoment in zijn eigen continuüm.
Wat verbindt het ene leven
met het volgende? Is er een ziel, atman, zelf of echte persoonlijkheid
die van het ene leven naar het andere gaat?
Onze geest heeft grove en subtiele niveaus.
Het zintuiglijk bewustzijn dat ziet, hoort, ruikt, proeft
en voelt en het grove mentale bewustzijn (dat altijd zo druk
bezig is om van alles te denken) functioneren heel actief tijdens
ons leven. Op het moment waarop we sterven houden
ze op te functioneren en worden ze opgenomen in het subtiele
mentale bewustzijn. Dit subtiele mentale bewustzijn bevat
alle indrukken van de dingen die we gedaan hebben (karma).
Het is
deze subtiele geest die het ene lichaam verlaat, de tussenfase
(bardo) binnen gaat en tenslotte wordt wedergeboren in een
ander lichaam. Nadat de subtiele geest zich tijdens de conceptie
verenigt met het andere lichaam verschijnen het grove zintuigelijke
bewustzijn en het grove mentale bewustzijn opnieuw, zodat
die persoon weer kan zien, horen, denken, etc. Deze subtiele
geest, die van het ene leven naar het andere gaat, verandert
voortdurend. Daarom wordt hij niet beschouwd als ziel, atman (onveranderlijk),
zelf of echte persoonlijkheid. In plaats daarvan onderwees de Boeddha de leer van
de zelfloosheid, zodat we ons niet vastklampen aan het idee van een onveranderlijk zelf.
Hoe werd de wereld geschapen?
Alles wat gemaakt is ontstaat uit oorzaken
die in staat waren dat alles voort te brengen. Iets kan niet
uit niets geschapen worden. De materiele wereld (vorm) is
voortgekomen uit voorafgaande momenten van materie/energie.
In het boeddhisme wordt omschreven dat zelfs het gehele universum een
soort wedergeboortes doormaakt. Mogelijk ontdekt de wetenschap
dat er in het begin van ons universum subtielere fysieke elementen
(energie) bestonden waaruit ons huidige universum is voortgekomen.
Deze subtielere fysieke elementen waren op hun beurt weer
een voortzetting van universa die al vóór ons
huidige universum bestonden. Zo kunnen we de continuïteit
van materie en energie in het oneindige terugvoeren. In het boeddhisme is er dus geen Schepper of God, die het universum uit niets geschapen heeft.
Waarom kunnen we ons onze
vorige levens niet herinneren?
Op dit moment wordt onze geest verduistert
door onwetendheid, waardoor het moeilijk is ons het
verleden te herinneren. Bovendien vinden er als we sterven
en worden wedergeboren vele veranderingen in lichaam en geest
plaats, die de herinnering bemoeilijken. Het feit dat we ons
iets niet herinneren betekent echter niet dat het ook niet
bestaat. Soms weten we niet eens meer waar we tien minuten geleden onze sleutels
hebben neergelegd. Evenmin kunnen we ons herinneren wat we
een maand geleden hebben gegeten.
Er echter zijn wel mensen die zich hun vorige levens herinneren.
In de Tibetaanse gemeenschap bestaat er een systeem aan de
hand waarvan men de reïncarnaties van hoog gerealiseerde
meesters herkent. Het komt tamelijk vaak voor dat zij als
jonge kinderen hun vrienden of bezittingen uit een vorig leven
herkennen. Ook gewone mensen herinneren zich soms een vorig
leven door middel van meditatie of hypnose. Een Boeddha
heeft echter alle onwetendheid opgegeven, en kan zich daarom
aan alle ontelbare vorige levens herinneren.
Is het belangrijk ons onze
vorige levens te herinneren?
Nee. Belangrijk is hoe we ons huidige leven.
Kennis van vorige levens is alleen nuttig als het ons helpt
een sterke wil te ontwikkelen om negatieve activiteiten te
vermijden en ons voorgoed te bevrijden uit de kringloop van
telkens terugkerende problemen (samsara).
Het is meestal weinig zinvol om uit nieuwsgierigheid te proberen uit
te vinden wie we in vorige levens waren. Dat zou zelfs kunnen
leiden tot trots: "O, ik was koning in mijn vorige leven.
Ik was heel beroemd en heel begaafd. Ik was Einstein".
Nou en? Het is echter ook mogelijk dat we een spin zijn geweest of
een crimineel; dan wordt de herinnering wellicht veel moeilijker
te verwerken.
In feite zijn we vrijwel alles geweest en hebben we alles al gedaan in
de vele vorige levens in deze beginloze kringloop van bestaan.
Het is nu van belang dat we geen extra negatieve energie
meer creëren, en dat we proberen nu onze verzamelde negatieve
energie te zuiveren. We zouden er nu moeite voor moeten doen
om positieve energie te verzamelen en onze goede eigenschappen
te ontwikkelen.
Er bestaat een Tibetaans gezegde: "Als
je wilt weten hoe je vorige leven is geweest, kijk dan naar
je huidige lichaam. Als je wilt weten hoe je toekomstige leven
zal zijn, kijk dan naar je huidige geest".
Onze huidige wedergeboorte is het gevolg
van activiteiten (karma) in het verleden. Een menselijke
wedergeboorte is een fortuinlijke wedergeboorte en de oorzaak
daarvoor is dat we ons in vorige levens aan
een strenge morele discipline hielden. Anderzijds zullen onze
toekomstige wedergeboorten bepaald worden door de activiteiten
die we nu verrichten, en het is onze eigen geest die al onze
activiteiten ingeeft. Dus door te kijken of onze motivatie
en ons huidige gedrag positief of negatief zijn, kunnen we
ons een idee vormen van het soort wedergeboorten die we nog
zullen ervaren. We hoeven niet naar een waarzegster om erachter
te komen hoe het ons zal vergaan: we kunnen eenvoudigweg kijken naar wat we denken en doen, en welke indrukken we
daarmee op onze geestesstroom achterlaten.
Zie ook: de
Dalai Lama over wedergeboorte.
|
