|
Vergankelijkheid en lijden
Inhoud:
In het boeddhisme wordt veel nadruk gelegd
op vergankelijkheid, dood en lijden. Is zo'n benadering van
het leven niet ongezond?
Nadenken over vergankelijkheid, dood en
lijden is niet om depressief te worden en geen vreugde meer
in het leven te scheppen. Het doel is om een meer realistische
kijk op het leven te krijgen en onszelf bevrijden van gehechtheid
en valse verwachtingen. Als we over deze zaken nadenken op
een manier die ons bang of verdrietig maakt, dan denken we
niet op de juiste wijze. Zulke onderwerpen zouden onze geest
eerder rustig en helder moeten maken omdat de verwarring,
die wordt veroorzaakt door gehechtheid en projecties,
is weggenomen.
Onze geest wordt overstelpt met valse projecties van gehechtheid.
We zien mensen en voorwerpen op een irreële manier. We
beschouwen veel zaken die voortdurend veranderen als constant
en onveranderlijk; daarom raken we overstuur wanneer ze veranderen.
We kunnen misschien wel zeggen: "Al deze zaken zijn vergankelijk",
maar onze woorden zijn niet in overeenstemming met onze aangeboren
overtuiging die bijvoorbeeld ons lichaam etc. als een onveranderlijk
verschijnsel beschouwt. We ervaren pijn en verwarring omdat
we niet realistische verwachtingen van mensen en zaken hebben,
waaraan niet voldaan wordt. Onze geliefden hebben niet het
eeuwige leven, een relatie blijft niet altijd hetzelfde, een
nieuwe auto zal niet altijd dat glimmende model uit de showroom
zijn. We worden dus steeds weer teleurgesteld als we moeten scheiden
van degenen die we liefhebben, als onze bezittingen verminderen,
als ons lichaam zwak wordt of rimpels krijgt. Als we vanaf
het begin een realistischer kijk op deze zaken zouden hebben
en de vergankelijkheid ervan zouden accepteren - niet alleen
met woorden maar met heel ons hart - dan zouden we nooit zo
teleurgesteld kunnen raken.
Het nadenken over vergankelijkheid en dood vermindert ook
veel van de zinloze zorgen die ons plagen en ons ervan weerhouden
gelukkig en ontspannen te zijn. Gewoonlijk raken we in verwarring
wanneer we worden bekritiseerd of beledigd. We zijn boos als
onze bezittingen worden gestolen; we zijn jaloers als een
ander de promotie krijgt die wij zo graag wilden; we zijn
trots op ons uiterlijk of op atletische prestaties. Al deze
houdingen zijn uiteindelijk echter verstorende emoties
die ons later moeilijkheden opleveren, in dit leven of in toekomstige
levens. In dit leven zijn we vaak niet gelukkig. Als we echter
goed nadenken over hoe vergankelijk de zaken zijn waarin we
teleurgesteld zijn, als we ons herinneren dat ons leven
met zekerheid zal ophouden, en dat we geen van deze zaken
na de dood mee kunnen nemen, dan kunnen we ophouden hun belang
in het heden zo te overdrijven. Dan zijn ze niet meer zo problematisch
voor ons, en we kunnen ze loslaten in plaats van er aan geketend
te zijn met onze gehechtheid.
Dit betekent niet dat we apathisch worden ten opzichte van
mensen en zaken om ons heen. Integendeel, door het foutieve
begrip van duurzaamheid en de daarbij behorende verstorende emoties te verwijderen wordt onze geest helderder
en zijn we beter in staat van dingen te genieten om wat ze
zijn. We leven dan meer in het hier en nu, en kunnen de dingen
beter waarderen zoals ze nú zijn, zonder fantasieën
over wat ze waren of later zullen zijn. We maken ons dan ook
minder zorgen over kleinigheden en worden minder afgeleid
als we mediteren. We worden minder 'ego-gevoelig'
voor alles wat anderen doen in relatie tot ons.
Door na te denken over vergankelijkheid en lijden kunnen we
beter omgaan met scheiding en pijn wanneer deze vóórkomen.
En deze zullen zeker gebeuren, omdat we ons nog steeds bevinden
in de cyclus van telkens terugkerende problemen (samsara).
Kortom, door op de juiste wijze na te denken over deze waarheden
wordt onze geestestoestand gezonder.
Zie ook:
Waarom is er lijden? Hoe
kunnen we een einde maken aan het lijden?
Lijden bestaat eenvoudigweg omdat de oorzaak
ervoor bestaat: verstorende emoties - onwetendheid,
gehechtheid, boosheid, etc. - en de activiteiten
die we gemotiveerd door deze misvattingen doen zoals doden,
stelen, liegen, etc.. Door de wijsheid die de zelfloosheid
realiseert te ontwikkelen roepen we een halt toe aan de oorzaken
van onze moeilijkheden. Dan kunnen deze pijnlijke gevolgen
niet meer optreden en in plaats daarvan kunnen we vertoeven
in een staat van blijvend geluk of nirvana. Voordat
we die wijsheid hebben opgewekt kunnen we zuiveringsoefeningen
doen om de eerder gecreëerde negatieve activiteiten (karma)
niet tot rijping te laten komen.
Boeddha heeft ook vele handige denkwijzen onderwezen om moeilijke
omstandigheden op het pad naar verlichting te transformeren.
We kunnen deze leren en in praktijk brengen wanneer we moeilijkheden
hebben.
Moeten we lijden om de
bevrijding (nirvana) te bereiken?
Het in praktijk brengen van Boeddha's lessen
brengt geluk en nooit pijn. Het spirituele pad zelf is niet
pijnlijk. Lijden is geen speciale deugd. We hebben al genoeg
problemen, dus er is geen enkele reden om er nog meer te veroorzaken
uit naam van onze religieuze beoefening. Dit betekent echter
niet dat we geen problemen zullen ondervinden terwijl we de
Dharma (de leer van Boeddha) proberen te beoefenen. Want terwijl we het
pad volgen, kunnen negatieve activiteiten uit het verleden,
die nog niet zijn gezuiverd, tot rijping komen en problemen
geven. Wanneer dit gebeurt moeten we deze situatie
gebruiken om onszelf ertoe aan te sporen harder te werken
om een staat voorbij het lijden te bereiken, een staat van
eeuwigdurend geluk.
Een naaste persoon (of ikzelf) sterft binnenkort, wat te doen?
Voor dit soort vragen hebben we een aparte pagina gemaakt, zie Over sterven en daarna, er zijn namelijk belangrijke voorbereidingen die je kunt treffen. Er worden in het boeddhisme veel behulpzame suggesties gedaan over het omgaan met sterven, het is tenslotte een belangrijke overgang naar een volgend leven.
|
