Liefde en mededogen
Enkele definities
Om verwarring met deze termen te voorkomen, eerst de definitie van deze termen zoals ze in het Boeddhisme worden gebruikt:
Liefde: de wens dat voelende wezens gelukkig zijn.
Mededogen of compassie: de wens dat voelende wezens vrij zijn van lijden, problemen en pijn.
Gehechtheid: een overdreven
niet gescheiden willen zijn van iets of iemand.
Liefde
Zoals je in de boeddhistische definitie van liefde kunt lezen, bevat het geen 'ik' of 'mijn'. Je zou dit als een ideale vorm van liefde kunnen beschouwen, die niets met eigen belang of interesses te maken heeft. In feite is deze definitie van liefde geheel altruïstisch.
In ons gewone leven echter, gebruiken we het woord liefde vaak voor iets wat juist heel veel met eigenbelang te maken heeft: verliefdheid heeft alles te maken met een verhouding met iemand te hebben die je om wat voor reden dan ook aantrekkelijk vindt. Dit kan gebaseerd zijn op lichamelijke schoonheid, intelligentie, humor, macht, geld of het simpele feit dat deze persoon aandacht voor je heeft die je zo hard nodig hebt. Al deze redenen hebben echter niets met het geluk van de ander te maken, maar alleen met ons eigen geluk: we voelen ons lichamelijk aangetrokken tot iemand die er goed uitziet, bij iemand met humor en sportiviteit hoeven we ons niet te vervelen, wanneer de ander rijk is, hoeven we ons geen zorgen te maken over geld en hard werken.
Wanneer je zo de meeste 'liefdes' analyseert, dat blijkt het dat we met onze relaties veel vaker een soort emotionele koehandel drijven dan dat we hopen dat de ander gelukkig is. Deze 'handel' leidt ertoe dat in feite meer een spel spelen dan dat we eerlijk met onszelf en de ander zijn. "Zolang hij/zij dit maar doet, zal ik dit of dat terug doen"; misschien heeft dat eigenlijk maar weinig met echte liefde te maken?
Wanneer we verliefd zijn, verliezen we vaak iedere vorm van realisme over de ander, en we plaatsen die persoon op een veel te hoog voetstuk. We zijn blind voor iedere fout. Maar omdat die ander niet perfect is, kan die persoon ons na verloop van tijd alleen nog maar teleurstellen; de ''knappe prins' valt op eens van zijn geleende paard, en de 'mooie prinses' blijkt opeens ook een heks te kunnen zijn... Hoe meer onrealistische verwachtingen we hebben, des te groter zal onze teleurstelling worden.
Wat is het verschil tussen
gehecht zijn aan anderen en hen liefhebben?
Als we aan anderen of speciale dingen gehecht zijn dan voelen we alsof we iets missen als die er niet zijn. Een extreem voorbeeld van gehechtheid is verslaving; we kunnen ervan overtuigd raken dat we zonder sigaeretten, drank of drug niet meer kunnen leven. We kunnen ook ontzettend bang zijn om zonder partner 'alleen' verder te moeten, en nemen een ongelukkig huwelijk en hebben liever voortdurende ruzies dan deze angst. In dit proces van gehechtheid hebben we dus een onrealistisch beeld van de werkelijkheid ontwikkeld; natuurlijk kunnen we leven zonder drugs, sigaretten of deze partner. We hebben ook allerlei verwachtingen; de partner moeten ons helpen, de drugs moeten ons het leven verzachten, maar in de praktijk gebeurt juist het tegendeel dan regelmatig.
Maar als we écht van andere mensen houden, dan geven
we om ze en willen we dat ze gelukkig zijn, niet alleen omdat
ze ons ego strelen en tegemoet komen aan onze verlangens,
maar gewoon omdat ze bestaan en ook recht op geluk hebben. Echte liefde verwacht niets
terug. We accepteren anderen om wie ze zijn en proberen toch
hen te helpen, maar het maakt ons niet uit of we al dan niet
voordeel hebben bij de relatie. Echte liefde is niet jaloers
of bezitterig, maar eerder onpartijdig. Echte liefde op de grootste schaal wordt
gedeeld met alle voelende wezens. (Zie ook de pagina over Begeerte, verlangen en gehechtheid)
Mededogen of compassie
De betekenis van mededogen ligt in het boeddhisme erg dicht bij die van liefde; met mededogen willen we dat anderen niet lijden of oingelukkig zijn, met liefde willen we dat ze gelukkig zijn. Maar in de traditionele uitleg van mededogen, speelt ook het idee mee dat je bij compassie ook mee voelt met met de ander, en dat je iets wilt doen om de pijn en problemen te stoppen. Mededogen is dus het tegenovergestelde van anderen pijn te willen doen.
Vanuit het boeddhistisch perspectief is het helpen van anderen om hun lichamelijk of geestelijk lijden te verzachten bijzonder goed, maar het uiteindelijke en hoogste doel is om permanent een einde te maken aan hun problemen en pijn. De dood betekent geen einde aan het lijden, omdat we daarna gewoon weer worden wedergeboren. De enige manier om alle lijden voorgoed te stoppen is om het proces van gedwongen wedergeboorte te stoppen door de verlichting te bereiken. Om deze reden wordt er binnen het boeddhisme vaak wat minder de nadruk gelegd op tijdelijke hulp aan anderen, maar vooral tijd en aandacht besteed aan het helpen van anderen om de verlichting te bereiken, zodat hun problemen volledig verdwijnen.
Uiteraard moeten we dan wel eerst zelf weten hoe dat (ongeveer) moet, dus onze eigen voortgang op het spirituele pad is bijzonder belangrijk om anderen te kunnen helpen. Pas als we zelf gekwalificeerde leraren zijn kunnen we anderen met zekere hand begeleiden, en pas als we zelf een boeddha zijn, kunnen we ze op de allerbeste manier begeleiden. Dit streven om zelf een boeddha te worden zodat we anderen op de beste manier kunnen helpen wordt bodhichitta genoemd, of de verlichtingsgeest. Iemand die dit als allerbelangrijkste doel in het leven ziet wordt een bodhisattva genoemd, letterlijk vertaald een verlichtingswezen.
Dit idee van de verlichtingsgeest en het ideaal van de bodhisattva staat centraal in het Mahayana boeddhisme en dus ook het Tibetaans boeddhisme.
Zie ook de pagina over 'Het goede hart' van Lama Zopa Rinpochee.
|
