|
De wijsheid van de leegte en zelfloosheid
De wijsheid van "de leegte" is
een bijzonder belangrijk onderwerp in het boeddhisme, maar
ook een zeer complex onderwerp, omdat deze wijsheid eigenlijk
niet of nauwelijks goed onder worden te brengen is. Verschillende
tradities hebben ook vaak verschillende filosofische benaderingen
om deze wijsheid uit te leggen, maar uiteindelijk gaat het
erom zelf deze wijsheid direct te ervaren door veel studie
en meditatie.
Een aantal vragen en antwoorden:
Betekenen "zelfloosheid'
en 'leegte' hetzelfde?
In het algemeen wel.
Wat is het voordeel van
het realiseren van zelfloosheid of leegte?
Als we de leegte direct zelf realiseren,
zijn we in staat onze geest te reinigen van alle
bezoedelingen en verduisteringen. Op dit moment wordt onze
geest verduisterd door onwetendheid: de manier waarop we onszelf
en andere verschijnselen waarnemen en begrijpen is niet de
manier waarop ze werkelijk bestaan. Het is te vergelijken
met iemand die de hele tijd een zonnebril draagt. Alles wat
hij ziet lijkt donker en hij denkt dat alles vanuit zichzelf
zo donker IS. Als hij zijn zonnebril zou afzetten, zou hij
ontdekken dat alles in feite op een heel andere manier bestaat.
Een andere analogie voor onze onwetende zienswijze is iemand
die naar een film kijkt en denkt dat de mensen op het witte
doek echt zijn. De toeschouwer wordt emotioneel en raakt betrokken
bij het lot van de personages, hij raakt gehecht aan de held
en heeft een hekel aan de personages die hem storen. Hij kan
zelfs schreeuwen, ineenkrimpen of opspringen als de held wordt
gekwetst. Feitelijk is dat helemaal niet nodig, want er zijn
geen echte mensen op het witte doek. Ze zijn slechts projecties
die afhankelijk zijn van oorzaken en voorwaarden zoals de
film, de projector en het witte doek.
De leegte begrijpen is vergelijkbaar met het begrijpen dat
er geen echte mensen op het witte doek bewegen. Toch bestaat
het verschijnen van de personages; maar ze zijn afhankelijk
van de film, het witte doek, etc. Men kan dus wel degelijk
van de film genieten, maar niet met zulke heftige emoties
wanneer de held van alles meemaakt.
Door de wijsheid die de leegte direct realiseert, nemen we
waar hoe we zelf en andere verschijnselen bestaan: ze hebben
geen (zijn leeg van een) geïsoleerd, onafhankelijk bestaan,
ze bestaan door oorzaken, ze bestaan niet uit onze gefantaseerde
projecties ervan - vooral niet de projectie van inherent (of
onafhankelijk) bestaan. Als we de wijsheid die de leegte realiseert
bezitten, zijn we bevrijd van de ketenen van onwetendheid
die de werkelijkheid verkeerd begrijpt.
Als we onze geest vertrouwd maken met leegte, dan verwijderen
we geleidelijk alle onwetendheid, boosheid, gehechtheid, trots,
jaloezie en andere verstorende emoties uit onze geest.
Hierdoor stoppen we met het creëren van destructieve
activiteiten die daaruit voortkomen. Als we bevrijd zijn van
de invloed van onwetendheid, verstorende emoties en de activiteiten
die daaruit voortvloeien, worden we bevrijd van de oorzaken
van onze problemen en zo houden de problemen dus op te bestaan.
Met andere woorden, de wijsheid die de leegte realiseert is
het ware pad naar geluk.
Wat betekent; "Alle
mensen en verschijnselen zijn leeg van waar bestaan of inherent
bestaan"?
Dit betekent dat mensen en alle andere verschijnselen
(tafels etc.) leeg zijn van onze gefantaseerde projecties.
Een van de belangrijkste bedrieglijke kwaliteiten die we op
mensen en verschijnselen projecteren is dat ze inherent bestaan,
dat ze bestaan zonder af te hangen van oorzaken en omstandigheden,
onderdelen, en ons bewustzijn dat ze begrijpt en benoemt.
In onze gebruikelijke zienswijze lijken ze een ware inherente
aard te hebben, alsof ze werkelijk onafhankelijk zijn, alsof
we deze echte, onafhankelijke fenomenen zouden kunnen vinden
als we ernaar zouden zoeken. Ze lijken er te zijn, onafhankelijk
van hun oorzaken en omstandigheden, onafhankelijk van de delen
waaruit ze zijn opgebouwd, en onafhankelijk van de geest die
ze begrijpt en benoemt. Dit is het verschijnsel van onze projektie
van 'werkelijk bestaan' of inherent bestaan en onze geest
neemt het dat ze 'echt' zo bestaan als we ze waarnemen.
Wanneer we echter analytisch onderzoeken of dingen zo onafhankelijk
bestaan als op het eerste gezicht lijkt, dan ontdekken we
dat dit helemaal niet zo is. Ze zijn leeg van onze gefantaseerde
projecties. Toch bestaan ze, maar op een afhankelijke manier,
want ze hangen af van oorzaken en omstandigheden die ze gevormd
hebben, en van de geest die ze begrijpt en benoemt.
Als alle mensen en verschijnselen
zelfloos en leeg zijn, betekent het dan dat niets echt bestaat?
Nee, verschijnselen en mensen bestaan wel
degelijk. Per slot van rekening zit ik hier te typen en zit
jij te lezen! Leegte is niet hetzelfde als nihilisme. Het
betekent dat mensen en verschijnselen leeg zijn van onze gefantaseerde
projecties. Ze bezitten niet de aspecten die onze verkeerde
opvattingen aan ze toekennen. Ze bestaan niet op de manier
waarop ze nu aan ons verschijnen, maar ze bestaan wel degelijk.
Hoe kunnen we het beste
de leegte van inherent bestaan realiseren?
Omdat het moeilijk is deze realisatie te
bereiken en het een gevorderd stadium van het pad is, ontwikkelen
we ons begrip langzaam. Het pad naar bevrijding en verlichting
verloopt geleidelijk, en we beoefenen het dan ook in fasen.
Eerst oefenen we ons in de elementaire aspecten van het pad
zoals vergankelijkheid,
toevlucht
nemen, liefde en mededogen, etc. Daarna
luisteren we naar lessen over leegte door een betrouwbare
en kundige leraar. Wanneer we deze lessen overdenken en bepraten,
wordt ons begrip helderder. Pas nadat we een helder idee van
het onderwerp hebben, integreren we het door middel van meditatie
in onze geest.
Zie ook deze lezing van Lama
Yeshe over de leegte.
|
